Gündəliyim®

Gündəliyin Nəbzini Tut

Rüşvətxor ölkə

Posted by gundeliyim on 25 March 2007

Azərbaycanda insanlar anadan olduqları gündən ölənə qədər rüşvət verir.

Ölkəmiz daha bir beynəlxalq korrupsiya indeksinde acınacaqlı yerdə qərarlaşıb. Bu dəfə ABŞ-ın nüfuzlu «Global Integrity» Təşkilatı özünün illik «Global Integrity Index» (Qlobal Düzgünlük Indeksi) adlı hesabatında Azərbaycanda baş verən kütləvi korrupsiya hallarını ifşa edib. «Global Integrity Index» ictimai şəffaflığı təmin edən antikorrupsiya
mexanizmlərinin mövcudluğunu və nə dərəcədə effektiv olduğunu araşdırır. Həmin indeksi 290-dan artıq indekatorları müəyyənləşdirir. Göstericileri 6 esas kateqoriya, 23 köməkçi kateqoriya üzre tesnifləşdirilir. Ölkələrdəki araşdırmaçılar tərəfindən hazırlanaraq, xarici ekspertlər tərəfindən dəqiq yoxlanılan göstəricilər, nəinki qanunların, korrupsiyanın kökünü kəsmək məqsədilə yaradılan institutların mövcudluğunu araşdırır, o cümlədən, onların hansı səviyyədə işlədiyini adi vetendaşların bu mexanizmlerden istifade edib-etmediyini üzə çıxarır.

Azərbaycan «Zəif reytinq» kateqoriyasında
«Global Integrity Index»de ölkeler, topladıqları ballara göre, müxtelif qruplara bölünür.
Maraqlıdır ki, «Çox güclü reytinq» kateqoriyasında heç bir ölkenin adı yoxdur. Bu
kateqoriyaya düşmək üçün 90-dan artıq bal toplamaq gərəkdir. Hesabata ise Israil, Rumıniya, Cənubi Afrika ve ABŞ başçılıq edir. 80 baldan yuxarı qiymetlendirilen bu ölkələr, müvafiq olaraq, «Güclü reytinq» kateqoriyasına aid edilir. «Orta reytinq»ə malik olan ölkeler 70 baldan çox toplamalıdır. Bu sırada Argentina, Benin, Braziliya, Gürcüstan, Nigeriya, Uqanda ve bir sıra başqa ölkeler cemleşib. 60-dan yuxarı bal toplamış Qırğızıstan, Mozambik, Nikaraqua, Rusiya, Pakistan, Seneqal ve Zimbabve kimi ölkeler «Zəif reytinq» kateqoriyasında sıralanıb. Azerbaycan ise, yenə de ən son – «Çox zəif reytinq» kateqoriyasında yer alıb. Bu sırada Konqo, Misir, Livan, Sudan, Tacikistan, Vyetnam ve Yemen kimi ölkeler de var. Yeri gelmişkən, Ermənistan da 60 baldan yuxarı göstericiye malik ölkelerin sıralandığı bu kateqoriyada yer tutur. Qeyd etdiyimiz kimi, indeks 6 göstericiye nezeren hazırlanıb. Birinci gösterici müxtelif ölkelerde vetendaş cemiyyeti ve metbuatın veziyyetine esaslanır. Bu baxımdan, Azerbaycan 69 balla «Zeif reytinq» kateqoriyasında yer alıb. Ermenistan da eyni kateqoriyada olsa da, Gürcüstan «Orta reytinq»e malikdir. Ikinci gösterici seçkilerle bağlıdır. Burada da Azerbaycan «Zeif reytinq»e malikdir. Hətta Nigeriya ve Uqanda kimi ölkeler de seçkiye göre Azerbaycanı geride qoyur. Ölkemiz en zeif balı «Hökumetin cavabdehliyi» göstericisine göre alıb. Azerbaycan hökumetinin cavabdehliyi 100 ballıq şkala üzre 44 balla qiymetlendirilib.
Gürcüstan 78, Nigeriya 70, Uqanda 76, Qırğızıstan 64, Ermenistan ise 46 bal toplayaraq, Azerbaycanı geridə qoyub. «Mülki ve inzibati xidmet» göstericisine göre ise ölkemiz 44 balla qiymetlendirilib. Yene de bir çox ölkələr Azərbaycanı çox-çox geride qoyub. Yalnız «Nezaret ve tenzimleme» göstericisine görə, «Orta reytinq» kateqoriyasında yer ala bilmişik. Sonuncu, «Antikorrupsiya ve qanunun aliliyi» göstericisine göre, Azerbaycan «Zeif reytinq»li ölkelerden biridir. Beləliklə, ümumi qruplaşmalara göre, Azerbaycan «Global Integrity» Teşkilatından «zeif» bal alır.

«Azərbaycanda ölünü basdırmaq üçün də rüşvət verməlisen»
Qeyd etdiyimiz kimi, hesabat konkret faktlara esaslanır. Misal üçün, hesabat müəllifləri 26 yaşlı genc azerbaycanlının ölümüne sebeb olmuş avtomobil qezası ile bağlı acınacaqlı bir hadiseni hesabata daxil edibler. Hemin gencin bacısı bildirib ki, qezadan derhal sonra sürücünün yaxınları iddianı geri götürmek üçün zererçekmişin ailesine kompensasiya teklif edib: «Biz bunu redd etdik, amma mehkeme yekunda qerara aldı ki, guya menim qardaşım özünü maşının altına atmaqla intihar edib ve beləliklə, onu öldürən şəxs cezadan yaxa qurtardı. Sonradan öyrəndik ki, sürücünün qohumları müstentiqe ve hakime 20 min dollar verib».
Hesabatda deyilir ki, Azerbaycan 1991-ci ilde müsteqillik qazanarken, gencler ölkenin geleceyinin rifahlı olacağına böyük ümid besleyib:«Amma heç kim ölkenin müsteqilliyinin ilk 15 ilinde üzleşeceyi bu qeder çetinliyi tesevvürüne bele getirmeyib. Bu gün insanlar anadan olduqları günden öldükleri güne qeder rüşvetle qarşı-qarşıya qalıblar.
Baxmayaraq ki, resmi şekilde sehiyye sistemi pulsuzdur, reallıqda klinikadan ve hekimin reputasiyasından asılı olaraq, bir uşağın doğulması 264-440 (300-500 dollar) manata başa gelir. Her hansı birinin heyatının ilk ve son anlarına dair senedleri pulsuz elde etmek mümkün deyil. Doğum senedlerine dair resmi ödenişlere əlavə olaraq, qohumlar 10 dollar «hörmet» etmelidir. Bundan daha beteri odur ki, Azerbaycanda ölünü basdırmaq üçün de rüşvet ödemelisen. Bu mebleğ, hetta 3 min dollara qeder ola biler».
Hesabatda da qeyd edildiyi kimi, Azerbaycan nüfuzlu «Transparency International» Teşkilatı Korrupsiyanı Qavrama Indeksine esasen, 146 ölke içerisinde 137-cidir. «Global Integrity» Teşkilatının ekspertlerinin hesablamalarına göre, Azerbaycanda illik korrupsiya dövriyyesinin hecmi bir neçe milyard dollardır. Ekspertler bunu daha da konkretleşdirerek, hemin mebleğin Azerbaycanın 2006-cı ildeki 4 milyard dollarlıq
büdcesine yaxın olduğunu bildirirler: «Bu yaramazlıqlar ölke ehalisini bataqlıqda yaşamağa mecbur edir: Azerbaycanda orta aylıq gelir 131 manatdır (148,5 dollar). Bu məbləğ Bakıda 174 manat, ucqarlarda ise 87 manatadek ola biler ve Azerbaycan ehalisinin 29 faizinin gündelik geliri 2 manatdan aşağıdır. Azerbaycandakı en yeni korrupsiyanın esas sebeblerinden biri hakimiyyetin düzgün bölüşdürülmemesidir.
Bu avtoritar ölkede icra hakimiyyeti hegemonluq edir. Parlamentarların ve mehkeme hakimiyyetinin korrupsiyaya qarşı direniş imkanlarının azlığı çıxılmaz veziyyet yaradıb».

«Istənilən məhkəmə işini, 10 minlərlə dollar pul verib, udmaq olar»
«Global Integrity» hesabatında deyilir ki, Azerbaycan mehkemelerinde her şey satılır: «Hebs müddetinin azaldılması, texminen, 2 min dollara başa gelir. 2005-ci ilde mehkumu vaxtından evvel azadlığa buraxan Ali Mehkemenin hakimlerinden biri öz işini itirmedi. Ancaq Edliyye Nazirliyinin 3 resmisi bu meseleye göre mesuliyyete celb olundu. Istenilen hüquqşünas size deye biler ki, cinayet işinin ağırlığından ve mübahiseli emlakın deyerinden asılı olaraq, istenilen mehkeme işini, 10 minlerle dollar pul verib, udmaq olar. Misal üçün, yol neqliyyat qezaları ile bağlı tehqiqat işini min dollara dayandırmaq mümkündür. Cinayet işini bağlamaq 2500-4000 dollar, mehkemede ehemiyyetli sübutun üzerinden keçmek ise 50 min dollaradek başa gelir». Ekspertler azerbaycanlıların korrupsiyanı qebul etdiyini bildirir: «Bütün dünya öyrenmek üçün pul ödediyi halda, Azerbaycanda pul ödeyirler ki, tehsilsiz qalsınlar. Universitetlerde qiymetler qalxır. Universitetin ve ya fakültenin populyarlığından asılı olaraq, imtahandan keçmek ve ya yaxşı qiymet almaq telebeye 25-300 dollara başa gelir. Danışmaqla vaxtını itirmek istemeyen bezi professorların öz telebelerine «qiymet siyahısı» teqdim etdiyi çoxuna melumdur. Hetta çox hazırlıqlı telebeler bele, bezen növbeti kursa keçmek üçün rüşvet ödemeli olurlar».
Hesabat müellifleri «Dalğa» Gencler Herekatının 2005-ci ilde 5 min telebe arasında keçirdiyi sorğuya istinad edib, rüşvetin telebelerin en böyük problemi olduğunu esaslandırırlar. Teşkilat Azerbaycanda en çox korrupsiyalaşmış universitetlerin siyahısını teqdim edir. Yekun neticeye esasen, 70 universitetden, yalnız 4-de rüşvet yoxdur.
«Dalğa» Gencler Herekatının sedri Ramin Hacılı bildirib ki, onlar keçirdikleri «rüşvetsiz tehsil» kampaniyası çerçivesinde rüşvetxor professor ve müellimleri onların adını ictimaiyyete açıqlayacaqları ile tehdid edirler. Amma kampaniya bir sıra gözlenilmez neqativ neticeler verib. Bezi universitetlerde professorlar risqin çoxaldığını nezere alaraq, qiymetleri qaldırıblar. O ki qaldı rəsmi qaydada korrupsiyaya qarşı aparılan mübarizeye, «Global Integrity» Teşkilatının ekspertleri de Korrupsiya ile Mübarize Komissiyasının 2 illik fealiyyeti dövründe ehemiyyetli bir iş görmediyini düşünür: «Komissiyanın qaldırdığı meselelerin çoxu siyasi motivli olub. Misal üçün, 2005-ci ilde müxalifet qüvvelerile emekdaşlıq edib, dövlet çevrilişi planlaşdırmaqda ittiham olunaraq hebs edilmiş keçmiş iqtisadi inkişaf naziri Ferhad Eliyev sonradan komissiya terefinden dövlete mexsus şirketleri qanunsuz olaraq özelleşdirmekde ittiham olundu».
Hesabata göre, Azerbaycanda en az şeffaflıq neft-qaz senayesine mexsusdur. ARDNŞ-nin yüksek vezife sahibleri en korrupsioner memurlar arasında yer alır. Bele ki, dövlet gelirlerinin 60 faizden çoxunu temin eden şirket müqavilelerde xerclerini 10 defe şişirdib. Misal üçün, Bakının istenilen mağazasında 20 qepiye satılan elektrik lampalarının ARDNŞ-nin senedlerindeki alış qiyməti 4 manat gösterilib».

«Rüşvət ödəməyənlər günahkar sayılır»
Ancaq çox təəssüf ki, günahkar yalnız hökumət yox, həm də özümüzük. Belə ki, Azerbaycanda keçirilen sorğulardan birine göre, ehalinin 59,9 faizi problemlerini tez hell etmek üçün rüşvet ödemekden memnundur. Ele hemin sorğuya göre, Azerbaycan əhalisinin 90 faizi ya rüşvet verir, ya da rüşvet alır. Herçend, rüşvətin eleyhine olanlar da var. «Global Integrity» Teşkilatının Azerbaycandakı müsahiblerinden biri de rüşvetin eleyhinedir: «Amma təzə doğulan uşağım üçün sənəd alanda 10 dollar verib, «təşəkkür» etməli oldum. Burada ümumi ab-hava paradoksaldır. Rüşvət ödəməyənlər günahkar sayılır. Izah etmək çətin olsa da, çox güman ki, bu, bizim mentalitetimizdən irəli gəlir».
Beləliklə, daha bir nüfuzlu beynəlxalq təşkilat Azərbaycanda kök salmış korrupsiyanı ifşa etdi. Özü də bu dəfə daha konkret faktlar araşdırıldığından, bu bəlanın ölkəmizdə nə dərəcədə iyrənc formada üzə çıxdığı aydın olur.
MALIK

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: